Komisioni Evropian kundër Racizmit dhe Intolerancës (ECRI) ka publikuar raportin e tij më të fundit për Shqipërinë, duke evidentuar se personat LGBTI vazhdojnë të përballen me diskriminim, gjuhë urrejtjeje, dhunë dhe pengesa të konsiderueshme në aksesin në arsim, shëndetësi dhe shërbime publike. Ndonëse raporti njeh disa zhvillime pozitive institucionale, ai thekson se nevojiten masa më të forta për të garantuar barazinë dhe mbrojtjen e të drejtave të komunitetit.
Komisioni Evropian kundër Racizmit dhe Intolerancës (ECRI) është një organ i pavarur për monitorimin e të drejtave të njeriut pranë Këshilli i Evropës. I themeluar në vitin 1993, ECRI monitoron situatën e racizmit, diskriminimit, ksenofobisë, antisemitizmit, islamofobisë, homofobisë, transfobisë dhe formave të tjera të intolerancës në 46 shtetet anëtare të Këshillit të Evropës. Përmes raporteve periodike, rekomandimeve dhe dialogut me autoritetet kombëtare dhe shoqërinë civile, ECRI vlerëson progresin e vendeve dhe identifikon sfidat që lidhen me mbrojtjen e të drejtave të njeriut dhe barazinë. Raportet e tij konsiderohen një burim i rëndësishëm referimi për institucionet kombëtare, organizatat ndërkombëtare dhe organizatat e shoqërisë civile.
Gjetjet kryesore
1. Rritje e gjuhës së urrejtjes ndaj personave LGBTI
ECRI shpreh shqetësim për shtimin e narrativave publike që paraqesin personat LGBTI si kërcënim për familjen dhe fëmijët. Raporti evidenton raste të gjuhës së urrejtjes nga figura publike, politikanë dhe udhëheqës fetarë, si dhe sulme verbale ndaj aktivistëve që mbrojnë të drejtat e komunitetit.
2. Krimet e urrejtjes mbeten të nënraportuara
Sipas raportit:
- 75% e personave transgjinorë që kanë përjetuar dhunë fizike ose seksuale nuk e kanë raportuar incidentin.
- 88% e personave LGBTI nuk kanë besim te organet e zbatimit të ligjit.
- Vetëm një në njëmbëdhjetë raste serioze të dhunës ose diskriminimit raportohet zyrtarisht.
ECRI vëren se motivet homofobike dhe transfobike shpesh nuk identifikohen ose regjistrohen siç duhet nga autoritetet.
3. Përparime institucionale, por zbatim i kufizuar
Raporti vlerëson pozitivisht:
- Forcimin e rolit të Komisionerit për Mbrojtjen nga Diskriminimi.
- Trajnimet për policinë, prokurorët dhe gjyqtarët mbi krimet e urrejtjes.
- Hartimin e protokollit mjekësor për personat transgjinorë.
- Veprimtarinë e Aleancës Kundër Gjuhës së Urrejtjes.
Megjithatë, ECRI thekson se ndikimi praktik i këtyre masave mbetet ende i kufizuar.
4. Shkollat vazhdojnë të perceptohen si ambiente të pasigurta
Raporti tregon se:
- 73% e personave LGBTI i konsiderojnë shkollat ambiente të pasigurta për grupet e margjinalizuara.
- Bullizmi dhe ngacmimi mbeten të përhapura.
- Temat e barazisë LGBTI mungojnë pothuajse tërësisht nga programet mësimore.
ECRI rekomandon programe specifike kundër bullizmit dhe përfshirjen e temave LGBTI në edukimin seksual dhe kurrikulat shkollore.
5. Zbatimi i Planit Kombëtar të Veprimit mbetet sfidë
Megjithëse Plani Kombëtar i Veprimit për Personat LGBTI 2021–2027 përmban objektiva ambicioze, raporti identifikon mungesën e fondeve, kapaciteteve institucionale dhe trajnimeve si pengesat kryesore për zbatimin e tij efektiv.
6. Pengesa në aksesin në shëndetësi
Shumë persona LGBTI raportojnë përvoja diskriminuese në sistemin shëndetësor dhe hezitojnë të kërkojnë shërbime mjekësore. ECRI vëren se trajnimi i profesionistëve të shëndetësisë mbi nevojat specifike të komunitetit mbetet i pamjaftueshëm.
7. Situata e personave transgjinorë mbetet shqetësuese
Mbi 90% e personave transgjinorë dhe jobinarë të anketuar deklarojnë se nuk kanë pasur akses te specialistë lokalë për terapi hormonale ose trajtime afirmuese të gjinisë. ECRI mirëpret finalizimin e protokollit mjekësor për personat transgjinorë, por kërkon miratimin dhe zbatimin e tij të plotë.
8. Nevoja urgjente për mbështetje të shëndetit mendor
Këshillimi psikologjik rezulton të jetë shërbimi më i kërkuar nga personat LGBTI. Raporti nënvizon se shërbimet ekzistuese nuk janë të mjaftueshme për të përmbushur nevojat e komunitetit.
9. Mbrojtje më e fortë për personat interseks
ECRI shpreh shqetësim për mungesën e garancive ligjore që ndalojnë ndërhyrjet mjekësore të panevojshme dhe jo-konsensuale tek foshnjat dhe fëmijët interseks, duke bërë thirrje për reforma ligjore në këtë drejtim.
Çfarë rekomandon ECRI?
Komisioni i kërkon Shqipërisë të:
- Forcojë luftën kundër gjuhës dhe krimeve të urrejtjes anti-LGBTI.
- Përmirësojë mbledhjen e të dhënave dhe hetimin e rasteve.
- Zhvillojë programe kundër bullizmit në shkolla.
- Përfshijë temat e barazisë LGBTI në arsim.
- Garantojë akses të barabartë në shëndetësi.
- Investojë në shërbime të shëndetit mendor.
- Sigurojë mbrojtje më të madhe për personat transgjinorë dhe interseks.
Përfundim
Raporti i ECRI për vitin 2026 konstaton se Shqipëria ka bërë hapa të rëndësishëm në ndërtimin e një kuadri institucional për mbrojtjen e të drejtave të personave LGBTI. Megjithatë, diskriminimi, gjuha e urrejtjes, dhuna dhe pengesat në aksesin në shërbime thelbësore vazhdojnë të ndikojnë ndjeshëm në jetën e komunitetit. ECRI kërkon angazhim më të madh politik dhe institucional për të siguruar që të drejtat e personave LGBTI të garantohen plotësisht në praktikë.